Pandora’nın Seçim Sandığı ve Türkiye: Kürt Baskısı – Erik Meyersson

Daha önce Mart 2014 yerel seçimleri ve Ağustos 2014 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin verisindeki düzensizlikleri incelemiş olan Erik Meyerson’un yine bu iki seçimdeki veriyi kullanarak yaptığı yeni analizin Türkçesi aşağıdadır. Yazının orijinali Erik’in kendi bloğunda.

Erik’in bu analizi de, başka pek çok işaret gibi seçim güvenliğinin, adil taraflarca gözetlenmiş bir seçimin önemini vurgulamaktadır. Erik özellikle Kürt illerinde daha dikkkatli olunması gerektiğine dikkat çekmektedir. Oy verme ve oy sayımı sırasında hile yapılmasını engellemek için orada bulunmaya hala karar vermediyseniz ve bu ve daha önceki analizler sizi ikna edebildiyse Oy ve Ötesi’yle Ankara’nın Oyları‘nın sayfalarından gerekli bilgiye ulaşabilirsiniz.

Dürüst, güvenli ve adil bir seçim umuduyla.

e.

Çevirenin notu: Çeviri de birkaç yerde Erik’in kendi bloğundaki orijinal yazısına verdiği linkleri değil de daha önce yine burada yayımlanmış olan Türkçesine olan linkleri kullandım. Yazıların Türkçesini değil de orijinallerini isterseniz Erik’in bloğundaki orijinal metinden ulaşabilirsiniz. Bunlar dışındaki bütün linkleri olduğu gibi kullandım. Ayrıca orijinal metindeki “voting station” ifadesini okullara mi yoksa okulladaki sınıflara yani sandıklara mı işaret ettiğinden emin olamadığım için oy verme istasyonu olarak kullandım. İşin aslını Erik’ten öğrendiğimde uygun şekilde değiştireceğim.


Yakın zamanda (nihayetinde!) Türkiye’de 2014’ün Ağustos ayında yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimleri verisini aynı yılın Mart ayında yapılmış olan yerel seçimler verisinde olduğunu belgelediğim bazı seçim düzensizliği ölçümleri üzerinden inceleyebilme fırsatı buldum. Bu iki seçim verisi üzerine yapılan analizler aslında potansiyel seçim düzensizliklerini göstermek için yapılmıştı ve bu düzensizliklerin bir seçimden ötekine değişimi konusuna değinilmiyordu.

Geçen yıl, analizlerde daha çok oy istasyonları* içinde seçim sandığı düzeyinde, geçersiz oy pusulası paylarının, AKP ve en büyük muhalefet partisi arasındaki oy oranı farkıyla değil de, doğrudan AKP oy payları arasındaki oldukça garip olumlu korelasyona odaklanmıştım. Şimdiyse, bu olumlu ilişkinin cumhurbaşkanlığı seçimi ve yerel seçim verisinde nasıl bir farklılık gösterdiğini inceleyeceğim. Bu olumlu korelasyonu geçen yılın Nisan ayında şu şekilde yorumlamıştım:

Analizdeki en bariz soru bu korelasyonun sistematik hileyi değil de sistematik hataları ne miktarda temsil ettiğidir. Örneğin AKP’nin hata yapma olasılığı daha yüksek olan okuma yazma bilmeyen kişiler arasında daha popüler olduğunu farz edin. Bu durunda AKP’ye yüksek oy çıkan sandıklarda geçersiz oyların fazla olmasını acayip karşılanamazdı. Bu da AKP’ye oy verme ihtimali yüksek kişilerin aynı zaman da oy verirken hata yapma olasılığı yüksek olan kişiler olduğunu söylenerek açıklanabilirdi. Ankara ve İstanbul gibi büyük şehirlerin ilçeleri arasındaki büyük farklar göz önüne alındığında koşulsuz basit korelasyonların bu sebepten kaynaklandığı söylenebilir.

Ancak, bu noktada, daha önceki analizde diğer etkenleri sabitlemek için kullanılan, geçersiz oy pusulaları ve oy payları arasındaki regresyon analizlerinde kullanılanlar dahil sabit etkiler çok önemli hale gelmektedir. İlçeler için sabit etkileri eklemek demek sadece ilçeler içindeki oy alanları arasındaki farklara bakıldığı anlamına gelirken oy alanları (okullar vs) için sabit etkileri eklemek oy alanları içindeki sandıklar arasındaki farklara bakıldığı anlamına gelir.

Bu yapılırken, aynı oy alanına (okula vs) oy vermek için giden seçmenler arasında pek çok açıdan farklılık olabilecekse bile, oy verme sırasında sistematik olarak yapılan hatanın bu farklılıklardan kaynaklanmış olabileceğini düşünmek mümkün değildir. [çn: Yani birbirinden tamamen farklı bile olsa bu kadar yüksek oranda seçmenin geçersiz ya da hatalı sekilde oy vermesine sebep olabilecek kadar kuvvetli bir neden olduğunu düşünmek mümkün değildir.] Dolayısıyla sabit etkilerin gücü her şeyi kontrol etmelerinden değil seçmenler arasındaki bu farklılıkları, ortaya çıkan korelasyonu anlamak için başka bir nedene, açıklamaya izin vermeyecek şekilde azaltıp, indirgemelerinden gelmektedir.

Dahası, bunun bir hile olup olmadığını anlamak için rekabetin yüksek olduğu ve olmadığı şehirlerin karşılaştırılması makul bir yoldur. AKP oy payları ve geçersiz oy pusulaları arasındaki ilişki, seçimin AKP tarafından rahatça ve rekabetsiz  olarak kazanılabileceği düşünülen bölgelerde hileye başvurmak gereksiz olacağından AKP’nin daha güvenli olduğu yerlere kıyasla büyük rekabet yaşanan seçim bölgelerinde daha kuvvetli olacaktır.

Aşağıda AKP’nin oy paylarıyla sandıktaki geçersiz oy payı arasındaki korelasyonlar bulunmaktadır. Ağustos’taki Cumhurbaşkanlığı seçimleri kırmızıyla, yerel seçimler maviyle gösterilmiştir. Bu şekillerin daha öncekilerden farkı daha en başında sandık düzeyindeki veriden oy istasyonu ortalamalarının çıkartılmış olmasıdır. Bir başka fark ise (veri seti çok büyük olduğu için grafiğin kalabalık ve karmaşık görünmesine neden olan) ham oy verisi yerine eş-büyüklükte toplanmış ortalamaların grafikte verilmiş olmasıdır – yani grafiklerde aynı sayıda gözlemlerden oluşmuş gruplardan oluşan gruplanmış veri setleri kullanılmıştır (Stata’da gruplanmış dağılım grafiklerinin kolayca nasıl yapıldığını şurada bulabilirsiniz).

Grafikler için önce dört gruptaki en büyük il olan 8 il seçtim. İlk grup CHP’nin ana muhalefet partisi olduğu Ankara ve İstanbul; ikinci grup MHP’nin ana muhalefet partisi olduğu Adana ve Mersin; üçüncüsü orta Anadolu’da AKP’nin “kaleleri” arasındaki en büyük iki il olan Gaziantep ve Konya ve son olarak da Kürt partilerinin önde olduğu illerden oluşmaktadır.

main_presparl1

Burada yerel seçimdeki geçersiz oy pusulalarının (kırmızı) dağılımının cumhurbaşkanlığı seçimine (mavi) göre çok daha küçük olması dikkat çekmektedir. Örneğin, yatay düzlemdeki mavi halkalar -,04 ila ,04 arasındaki yer değiştirirken kırmızı halkalar -,02 ve ,02 arasında dağılmaktadır. Bu da zaman içinde oldukça tutarlı bir fark olduğuna işaret etmektedir; yerel seçimlerde ulusal seçimlere göre çoklukla daha çok geçersiz oy olur. Dolayısıyla, Ankara, İstanbul, hatta Adana gibi illerde kırmızı çizgiler maviye göre daha dik olsa da bu cumhurbaşkanlığı seçimlerinde daha çok hile yapıldığı anlamına gelmeyebilir. Değişkenlerin dağılımındaki farklılıkları açıklayabilmek için standardize edilmiş katsayılara bakılacak olursa bu katsayıların çoğunlukla benzer olduğu görülecektir.

Ancak en göz çarpan en altta Diyarbakır ve Şanlıurfa şehirlerine ait grafiklerdir. Özellikle Diyarbakır’da geçersiz oy pusulaları ve AKP ay pay arasındaki korelasyon yerel seçimlerde neredeyse sıfırken, her iki ilin daha önceki yerel seçim verisi ve diğer illerin seçim sonuçlarıyla karşılaştırıldığında, cumhurbaşkanlığı seçimlerine bu ilişki çok daha yüksek bulunmuştur.

Veriyi Kürt partilerin aktif olup olmama durumuna göre yeniden grupladığımızda durum daha açık görülebilmektedir. Buradaki sonuçlar hem “alan”ın sabit etkileri kontrol edildikten sonra oy verme istasyonu-içi hem de “ilçe”nin sabit etkileri kontrol edildikten sonra ilçe-içi korelasyonları gösterilmektedir.Türkiye’de onbinlerde oy verme istasyonu ve buna karşılık 1000in altında ilçe bulunmaktadır. Türkiye’nin güney doğusundaki bölgeler daha küçük ve muhtemelen de her bir bölgede daha az sayıda sandık olacağı için bunlar diğerlerine göre daha az korunaklı olacaktır.

CGlVdhmUQAE2d24.png-large

Daha az Kürdün bulunduğu bölgelerde geçersiz oy payı ve AKP oy payı korelasyonları arasındaki oldukça az fark bulunurken, Kürt illerinde bu değerler için regresyon çizgileri neredeyse ortogonal yani birbirinden tamamen ayrıdır.

Kürt illerinde yerel seçimler ve cumhurbaşkanlığı seçimi arasıdaki zamanda bir şey olduğu çok açıktır! Ama NE?

Kürt siyasi hareketi HDP’yi oluşturmak üzere dallanmaya ve kendi geleneksel özü dışındaki seçim bölgelerine de yayılmaya başladığından beri, Doğu’daki siyasi rekabetin derecesi büyük ölçüde artmıştır. Ancak bu noktada bu artan rekabetin geçersiz oy pusulası ve AKP oy payı arasındaki oy istasyonu-içi korelasyonu nasıl arttırmış olabileceği pek açık değildir. Bu açıklamanın alternatifi yukarıdaki grafiklerin daha fena bir şeyi yansıtıyor olduğudur.

  • Örneğin, Diyarbakır’da AKP’nin yerel seçimleri kazanma şansı neredeyse hiç olmadığı için ortalama düzeyde bir seçim hilesinin seçimin genel sonuçlarına etkisi olmayacaktı. Buralarda muhtemelen hilenin çok daha büyük olması gerekeceği için AKP’nin hileye başvurması pek mantıklı olmayacaktı. Dolayısıyla da Mart yerel seçimlerinde sistematik bir korelasyon gözlenmemesi normal gibi görünmektedir.
  • Ağustos 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimlerindeyse, Diyarbakır’dan bile olsa her bir oy ulusal oy sayısına eklendiği için seçimi kazanma şansı artmaktadır. O halde, küçük ya da orta büyüklükte bir seçim hilesinin bile katkısı olacağı için bu korelasyon artacaktır.

Ancak gösterilen ilişkilerle bu hipotez tutarlı olsa da kanıtlanmış değildir.

Geçtiğimiz bir yıl zarfında PKK ile görüşmeler, Kobane, ISID konularında ve hükümetin giderek daha da baskıcı hale gelmesi sonucunda insanların gözlerinin açılmış olması yüzünden Doğu illeri AKP’nin en zayıf olduğu bölgeler haline gelmiştir. Önümüzdeki seçimlerde AKP oy kaybedecek ve HDP %10’luk seçim barajını aşacak olursa AKP’nin milletvekili sayısı oldukça düşecektir (bkz burası ve burası). Yeni bir anayasayı onaylamak için gerekli büyük çoğunluk olmadan, hatta salt çoğunlukla bile AKP’nin ve Erdoğan’ın yönetimde kalması oldukça zor görünmektedir.

Dolayısıyla, (her iki taraf için de) risk arttıkça oylarda sahtecilik ve hile yapılması daha fazla gerekecektir.

Türkiye’nin geleceği için verilecek muharebenin bütün diğer bölgelerden çok daha fazla Diyarbakır, Van, Mardin ve güneydoğudaki diğer illerde verileceğini söylemek yanlış olmaz. Bu sebeple de bu seçim bölgelerinin gerekli miktarda seçim gözetiminde tutulması hayati önem taşımaktadır.

-Erik Meyerrson

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s