Küreselleşme Üzerine Notlar–I: Barizi İbraz

Bundan böyle kiminle yarenlik etmekten, lunaparka gitmekten, birlikte çalışmaktan memnun olacağımıza – ya da en azından na-memnun olmayacağımıza- küresel değer ve ikonlara aşinalık düzeyimiz karar verecektir.

Küresel çarkın içinde olmak; küresel popüler kültür etkisi ile yetişmekten geçer. Popüler kültür ikonlarına yakınlık ya da aşinalık, bunları sevip sevmemekten bağımsız bir şekilde sizin nasıl bir kişi olduğunuzu içine doğduğunuz kültür kadar etkiler. Küresel popüler kültür etkisini ikonları sayesinde göstermektedir. Küresel kültür değerlerinin (dolaylı ya da doğrudan) içerik edildiği bir örgün eğitim sayesinde benzer eğitim kurumlarından kültürlenen 16 yaşında biri Papua Yeni Gineli, diğeri Rus bir diğeri de Kanadalı üç ergenin ilgi alanları birbirinden farklı olmayacaktır. Bu üç çocuk kendi ülkelerindeki başka toplumsal sınıflardan gelen ve benzer şekilde kültürlenmeyen akranlarından birbirlerinden olduğundan daha çok farklılaşacaktır, yalnız kalacaktır.

Artık bu çocuklar için kişilerarası ilişkilerdeki beklentiler yerel kültür temelli değil bütün kültürlerde var olanların kötü bir amalgamı olan popüler küresel kültür tarafından yapılmış tanımları bağlamında şekillenecektir.

Şiar 1: Bireyin toplumla karşılaştığı her durumda ortaya büyük ya da küçük bir çatışma çıkar.

Şiar 2: Bireyin özgürlük alanı ile toplumca dayatılan sorumluluk alanının sınırı geçirgen ya da esnek değildir. Karşılıklı kakışma ile cebren değiştirilebilir. Bu zorlama sırasında, (genelde) toplum tarafı daha kalabalık olmasının hasbıyla bu sınırı bireyin başına yıkar. Tersi duruma, gayet nadir rastlanır. Ya sınırın etrafından dolaşmayı (ki tecridi göze almalı), ya onu yok saymayı (yine münferit ve tecriden yaşamayı göze almalı) yahut da bu sınrı bireyin gücüne nispeten zorlamayı (daha vahim türlü bir tecritle sonuçlanabilir, bunu göze almalı) gerektirir.

Demek ki bireysel özgürlük diye bir şey [ancak] kuramsal olarak mümkündür. O kadar mümkün olması bile agâhına, mukterine, delisine ve mahirine kafidir.

Gelelim üç kafadarlara… Halihazırda, yerel olduğu halde bile güç bir şey ike küresel boyutlarda yenilmez hale gelen bu toplum canavarına karşı ne yapacaklar?

Elbette ki, evvala kendi evlerinde olmak üzere, okularında, şehirlerinde, ülkelerinde ve nihayet de dünya da defaatle kaybolacaklar. Ellerinden tutan kimse olmayacak çünkü gitmek istedikleri yeri bilemeyecekler. Dünyanın önce iPod’dan, sonrada CNNWorld’den en nihayetinde de Miyami’de bir yazlıkta geçen emeklilikten ibaret olduğunu sanacaklar. Öldüklerinde yakılmak isteyecekleri ve bir şanslılarsa şömine üzerinde bir kavanoz külden başka bir şey olmayacaklar.

Ne ve Nasıl?

Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler sayesinde bilginin dünya üzerindeki kolay dolaşımı günlük bir haline gelmiştir. Bu sayede daha önce şimdikine göre ‘ilkel’ yollarla iletilmeye çalışılan bilgi muhatabını anında bulmaktadır. Bilgi aktarımını yararlarına en çok kullananlar, malum, tacirlerdir. Uzak ülkeler ile ticaret şahikasından dünyayı seyreylemekte. Kapital giderek daha önemli bir kavram haline gelmiş ve yeni Pazar arayışını tetiklemiştir. Pazar arayışı büyük yerel şirketlerin başka ülkelerdeki Pazara girmesine yol açmıştır. Dünyanın serbest piyasa ekonomisiyle sevk ve idare edilen kısmı büyüdükçe zaten çok büyük ve zengin olan şirketler daha da büyümeye başlamışlardır. Serbest piyasa ekonomisinin gereği olarak devlet küçüldükçe sanayi ve ticaret patronları daha güçlü hale gelmişlerdir. Ülke ekonomisinin önemli bir kısmında karar verme yetkileri olduğu için devlet politikalarını daha da etkilemeye başlamışlardır. Bu insanlar sadece sanayi ve ticarete değil, medya vasıtasıyla halkın neyi görüp neyi izleyeceğine neyin rating nesnesi olacağına da karar vermeye başlamışlardır.

Serbest piyasa ekonomisine sair renkli devrimler ya da sert-yumuşak bir takım rüzgarlarla geçen ülkelerdeki söylem yerel kültürden değil kapitalden hareketli hale gelmiştir. Medyada, eğitimde ve devletin mektum söylemlerinde hep aynı tema ile karşılaşılır olmuştur. Yerel kültüre ait değerlerin yerini küresel elitin değerlerine teslim olmuştur. Bu durum başlatıcısı olan teknolojik ilerleme sayesinde daha da ileri gitmiştir.

Bugün dünyanın neredeyse her büyük şehrinde aynı büyük markaların dükkânları ile dolu caddelerde yürümek mümkün. Londra’dan aldığınız bir dijital fotoğraf makinesini İstanbul’da değiştirebilirsiniz. Eğer büyük bir şehirde yaşıyorsanız gittiğiniz herhangi büyük bir şehirde alışkanlıklarınıza neredeyse aynen devam edebilirsiniz. Tabii, küresel kültür ikonları ile şekillenen bir yaşantınız varsa!

Küresel kültürle olan kaynaşmanın kaynaşmanızın ve bunu içselleştirmenizin düzeyi sizin dünyanın herhangi bir yerinde kendinizi evinizde hissedip hissetmemenizi belirleyecektir. Bu şekilde de dünyanın küresel olarak kültürlenmiş herhangi bir yerinde yaşayabilir, çalışabilir ve kendinize sizin hoşlandığınız şeylerden hoşlanan arkadaşlar bulup yakın ilişkiler kurabilirsiniz.

Küresel kültür nasıl bir şeydir?

Küreselleşme daha önce söz edilen tekel şirketler tarafından pazarlanan malların, tüketim üzerine kurulmuş ikonlaştırılmasıdır. Müzik, sinema ve sanat tüketilebilir mallardır. Yeterince reklamını yaparsanız her şeyi satabilirsiniz. Soya fasulyesi üretmek için yağmur ormanlarını katletmek, genetik olarak modifiye edilmiş tek seferlik tohumların ticaretini yapmak ve tarımda kullanmak, dünya kaynaklarını şanslı %15 arasında paylaştırmak, kaynakları tükenen militarist ülkelerin hala kaynakları olan ülkeleri işgal etmesi, bu ülkelerin halklarına zulüm etmesi küresel kültür için “doğru” şekilde pazarlandığı sürece mümkün şeylerdir. Popüler küresel kültürde önemli olan “tüketicileri” yaptığınız eylemin gerçekliğini inandırmanızdır. Mallarınızı satın alacak zengin birileri oldukça mallarınızı satın alamayacak fakirlere ne olduğunun bir önemi yoktur. Tüketicileri ikna etmek için onların gözünü eşitlik, özgürlük, sevgi gibi insanların karınlarının yumuşak olduğu konularını kullanabilirsiniz. Din, ırk, dil, etnik kök gibi kavramların doğrudan kullanılması popüler küresel kültür kurallarına aykırıdır. Bu kavramlar pazarlama stratejilerinin işlemediği yerlerde çatışma yaratmak için kullanılmaktadır.

Popüler küresel kültür sayesinde zaten zengin olanlar zenginleşmekte ve dünyanın geri kalanını sömürmektedirler. Yerel kültürler pazar arayışı ve saldırgan kapitalizm sayesinde etkilerini kaybetmektedirler.

Yerel kültürün çocuklara aktarılmasındaki başarısızlık her bir sonraki kuşakta yerel kültürlerin biraz daha solup gitmesine neden olacaktır. Dünya halkları karşı koyamayacakları ve tüketime/tüketmelerine dayalı bir değişim sürecinden geçmektedir. Bu süreç dünyadaki çeşitliliği yok edip tektipliliğe yol açmaktadır. Yerel kültürünü taşıyan insanlar küresel dünyada kendilerine yer bulamaz hale geleceklerdir. Küresel kültürlenmiş birey nereye giderse gitsin kendini evinde hissederken, yerel kültürlü birey evinde bile kendisi evinde hissedemeyecektir.

Küresel üniformanın bir başka özelliği de insanları apolitize etmesidir. Politika insanların kendi hakları için karar verme gücüdür. Piyasa kartelleştikçe orta ve alt sınıftan bireylerin karar verme gücü azalmaktadır. Karar verme gücü kredi kartınızın limiti kadardır. Apolitize birey saldırgan kapitalist eylemlere karşı kayıtsız kalmaktadır.

Kendini evinde bile yabacı hisseden, karar verme gücünden yoksun, kafası karışık üç kafadarlar ne yapar?

Özdeşim kurabileceği bir grup ve elinden tutacak birisini arar. Mücahede edip rüştünü ispatlayacağı bir düstur, bunu ona öğretecek bir mürşid arar. Ayandır ki, böyle bir halde başıboş gezinen kimse elinden ilk tutana elini verecektir. Sonra da beyaz beresi ile Taksim’de, Osmanbey’de volta atmaya başlayacaktır, Konya’da nübüvvetine inandığı nebisinin evinde azar işitecektir. Yani, iradesini, geleceğini selim sandığı şerre selvet ile teslim eder.

Biz, fildişi kulelerinde oturup şarabını yudumlayarak yazanlara ise, onun ve diğerinin kaybından geriye bir yürek sızısı düşer.

QUO VADİS?

İlk Yayımlanış: 5 Şubat 2007 @www.yorumlayanlar.com

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s